Wandeling eetbare planten in Domies Toen (1)

Ik ben gevraagd om een rondleiding door Domies Toen te geven, over eetbare planten. Nu is een botanische tuin niet bedoeld als eetbare tuin en je mag er niets plukken, maar er groeien natuurlijk wel veel eetbare (wilde) planten.

Ik maakte me wel wat zorgen, want het stond in alle plaatselijke krantjes en nog meer reclame. Wat als er straks veel te veel mensen op afkomen? Zo groot is het daar niet en ik heb ook niet echt een welluidende stem. Maar het was precies goed, ongeveer 15 mensen.

Omroep het Hogeland kwam een filmpje maken:

Het is wat vreemd gemonteerd, eerst over wilde planten en dan opeens over moestuinen, er is een deel van het gesprek weggelaten en het einde is ook nogal abrupt. Maar ik vind het toch leuk. Er waren leuke, geïnteresseerde mensen op af gekomen. 

Ik was een paar dagen van te voren even gaan kijken wat er zoal groeit en bloeit. Ik vertelde over blaassilene, klaproos, veldsalie, heermoes (met waarschuwing dat hij lijkt op de giftige lidrus), over de verschillende koekoeksbloemen en uiteraard over bekende zoals zevenblad, look-zonder-look, daslook, kleefkruid en boerenwormkruid. En natuurlijk noemde ik op de valreep nog onze nieuwe nationale bloem, de Madelief!

Ik vertelde ook nog over leuke oude kruidenboekjes, bijvoorbeeld van de kringloop. Ik heb ze zelf verzameld, maar mijn advies nu is, gooi ze gewoon weg. Er zijn inmiddels allerlei nieuwe inzichten. Veel planten bevatten van nature gifstoffen zoals pyrrolizidine alkaloïden (PA's). Ik heb het woord uit m'n hoofd geleerd.

In de kruidentuin bijvoorbeeld zag ik een Kruisbladige wolfsmelk (euphorbia lathyris), een mooie aanleiding om over de gevaren van wolfsmelk te vertellen (zie ook bij Jan wilde een Tuin). Zorgwekkend is dat bijna niemand dat weet!

Ook bijvoorbeeld de smeerwortel, die wordt in veel boekjes als eetbaar bestempeld en het zou geen kwaad kunnen deze plant te eten. Maar nu weten we dat het gif zich opstapelt in de lever en uiteindelijk kan er leverschade ontstaan. Paardenliefhebbers raken nogal in paniek over Jacobskruiskruid, maar er zijn duizenden planten die PA's bevatten. Ook sommige onschuldig lijkende kruidentheetjes. Dus zijn oude wijsheden niet altijd wijs.

Verder kwamen we op onze wandeling ook nog planten tegen, die niet wild zijn, maar wel goed eetbaar. Zoals de Roos, Damastbloem en Anjers. Ook zijn er eetbare bloemen die niet in Domies Toen staan, maar wel in veel tuinen zoals Oost Indisch Kers. Veel ooievaarsbekken zijn eetbaar, maar er schijnen ook giftige te bestaan, en daar is weinig informatie over te vinden. Ik denk dan maar, lekker laten staan.

Het was erg leuk, ook omdat het stralend mooi weer was en de voormalige theeschenkerij, nu tuincafé Bertje Jens, heeft bijpassende gerechten gemaakt.

Als dank kreeg ik een heerlijke fles Groningse wijn, Groot Maarslag. Waarschijnlijk word ik nog eens gevraagd en dan doe ik dat graag!

Open Tuin (2)

De tuin is op zondag open voor tuinliefhebbers. Of er nu wel of niet iemand komt maakt niet uit. Het moet nog wat groeien.😄

Ik maak altijd wel wat voor bij de koffie. Vanmorgen kwam een stel uit Winsum. Ze hadden gegoogeld op Groningen en vonden mij via de site Bezoek mijn tuin. Ze waren net te vroeg voor de brownie, die was nog aan het afkoelen. Ze vonden de tuin inspirerend en we waren het met elkaar eens dat ‘tuinmensen’ meestal leuke mensen zijn. 's Middags kwam er nog een fietser langs.

Als ik zo met iemand door de tuin loop, ontdek ik zelf ook weer nieuwe dingen. Zo klaagde ik steevast dat vingerhoedskruid niet wil, ondanks herhaaldelijk zaaien, en opeens zie ik ze op verschillende plekken! En weer een nieuw gek beestje:

Panorpa germanica, Duitse schorpioenvlieg. Ze voeden zich met honingdauw, de kleverige substantie die bladluizen uitscheiden, maar eten ook dode of stervende insecten. Hij komt algemeen voor, maar ik had hem nog niet eerder gezien.

De brownie, die ik volgens het recept van Vegetus maakte was overheerlijk. Daarnaast maakte ik ook nog een tuinbouillon, met wilde planten. Versterkend en vol vernieuwende energie. Erg lekker!

In een klein scheutje olijfolie ui, knoflook en prei aanfruiten en aan de kook brengen met water en bouillonblokjes.
Daarbij fijngesneden zevenblad, brandnetel, lavas, weegbree, bieslook, marjolein, hondsdraf, dovenetel en paardebloem en nog een kwartiertje heel zacht laten pruttelen.

De fietser was er blij mee.

Het was sowieso een heerlijke dag. Nog steeds wel noorderwind, al wekenlang, maar niet meer zo hard meer en minder koud.

Deze Open Tuin Zondag 3 bezoekers.

Medewerkersdag Groninger Landschap

Deze medewerkersdag gaan we naar Bezoekerscentrum Dollard in Termunten en de partners mogen mee. We worden met een touringcar naar de plaats van bestemming gereden. Het is prachtig weer. 

Er zijn diverse activiteiten, maar wij kiezen voor de Kiekkaaste, daar waren we jaren gelden ook eens, en dat vinden we zo'n prachtige plek! Dat betekent weer in de bus, het is net een schoolreisje en onze directeur Marco Glastra vertelt onderweg van alles.

In de Kiekkaaste, die gelukkig weer hersteld is, nadat hersenlozen gevaarlijke vernielingen toebrachten zoals bodemplaten verwijderen. Dat is bijna een moordaanslag.

Het was een erg leuke dag, ook om eens collega's te ontmoeten van de andere bezoekerscentra.

Open Tuin (1)

Ik word zo blij van mijn tuintje. Ja, voor Groningse begrippen is het geen grote tuin, maar voor mij groot genoeg. Ik heb veel mooie en bijzondere planten, wilde planten gaan ook hun gang. Er komen egels in mijn tuin. Insecten zie ik helaas te weinig, maar dat ligt niet aan de tuin.

Honingbij op Bieslook:

Zwartkopvuurkever op Trachystemon orientalis:

Ik vind het leuk om mijn tuin open te stellen, zodat anderen er ook van kunnen genieten. Ik doe dat gewoon zelf, zonder aangesloten te zijn bij tuinorganisaties. Ik sta nog wel te boek bij Groei en Bloei, hoewel ik geen abonnee meer ben. Ik sta ook op de site Bezoek mijn Tuin, maar voor mij werkt facebook het beste. Ik hoef natuurlijk geen busladingen mensen, daar is het hier echt te klein voor.

Vandaag besloot ik ik dat de opening van het tuinseizoen voor Engelwortel aanving.

Op deze mooie pinksterdag waaide het nog wel, maar was verder goed te doen, zonneschijn en geen regen. Ik had lekkers gebakken, bosvruchtentaart en beterkoek.

Dadelbonbons met chocola en eetbare bloemetjes uit eigen tuin:

Zo kan ik ook nog iets verdienen, is het idee.

Henny had de bewegwijzering gemaakt en dan maar afwachten.

We hadden uiteindelijk 9 bezoekers. Niet veel, maar wel allemaal heel gezellig.

Het is een begin.

Ik had hier en daar zitjes uit de wind gezet.

Kobus, de paalzitduif:

Heel veel schijnpapavers dit jaar:

Eindelijk de lupine, na drie jaar weggevreten te zijn door de slakken. Nu hij groot en sterk is, blieven ze hem niet meer.

De planten verzinnen zelf de kleurencombinaties, hoef je niks voor te doen:

Voor een enkele bezoeker is het wat te wild, maar de meesten vinden het net zo mooi als ik.

Zelfs nog een beroemde muzikant op bezoek, Lourens Leeuw!

Deze Open Tuin Zondag 5 bezoekers

Man met vier handen

Afgelopen donderdag was de opening van de expositie van werken van Koos van Bruggen in Pieterburen. Deze expositie is een samenwerking met ons bezoekerscentrum Waddenkust, de Petruskerk en tuincafé Bertje Jens. Die middag had ik baliedienst, ik wist niets van de kunstenaar, dus ging ik me gauw inlezen, zodat ik de bezoekers iets kon vertellen.

Koos van Bruggen was ooit huisarts in Groningen en later kunstenaar in Pieterburen. Hij maakte beelden, expressieve schilderijen en grafisch werk. Ook maakte hij houten sculpturen, die hij ‘palen’ noemde. Het meest bekende en monumentale beeld is Sint Martinus alias De man met vier handen, een beeld gesneden uit een zes meter hoge perenboom. Deze boom was in een novemberstorm bij een boerderij in Warffum omgegaan en de boer zei dat die boom voor Koos van Bruggen zou zijn. 

Van bezoekers hoorde ik dat het beeld in de Martinikerk zou staan en dat vertelde ik dus ook braaf aan de andere bezoekers. Tot een van hen zei dat dat helemaal niet waar was. Het beeld heeft daar gestaan, maar is nu weg en zou verdwenen zijn. Via google kon ik weinig vinden, maar later hoorde ik dat het beeld, hier vlakbij, ergens achteraf bij Westernieland zou staan, in de buitenlucht en blauw geverfd.

Er zijn in de Notoaristoen in Eenrum, Geuren en Kleurendagen, met de bloei van honderden rhododendrons, daar gaan we deze morgen eerst naar toe. Er is een marktje en ik koop bij een kraampje Zinnia's en rode Zonnebloemen (die uiteindelijk gewoon geel gingen bloeien). Jasper Helmantel stond er ook en ik kocht van hem diverse plantjes, waaronder de Witte rapunzel (Phyteuma spicatum).
Na een wandeling door deze prachtige tuin langs de kleurrijke, bloeiende rhododendrons gaan we naar Westernieland, op zoek naar het beeld.

Het beeld zou bij De Slikken staan, een voormalig werkkamp. Bij een boerderij vragen we waar we het beeld kunnen vinden en de boerin wijst ons de weg. We zijn blijkbaar niet de enigen, want opeens zien we een bord:

We lopen verder en zoekend kijken we om ons heen. Opeens zie ik het in de verte, onder de bomen:

Het was ooit geverfd, maar gelukkig niet blauw. Een beeld dat nooit uit de Martinikerk zou gaan maar dus blijkbaar gekocht door iemand die het hier op deze merkwaardige plek gezet heeft. 

Ik vind het wel mooi in deze ruige staat, maar het zal er niet beter op worden hier in de buitenlucht. 

Het beeld zit vol symboliek. Op de schutting is met duct tape een toelichting geplakt. Maar je kunt er nog veel meer in zien.

De schilderijen van Koos Verbruggen zeggen mij (als leek) niet zoveel, maar de houten beelden vind ik heel bijzonder. Tijdens deze expositie staat er eentje bij ons in het bezoekerscentrum en in de kerk tegenover staan de twaalf apostelen, die gaan we hierna bekijken.

Het zijn kandelaars en ik vind ze zo bijzonder omdat ze anders dan andere houtsnijwerken zijn. Niet zo glad en afgewerkt.  Ik kan er lang naar kijken en er steeds meer in zien.

Er staan nog meer beelden in de kerk, mooi zo bij het glas in lood:

Het is leuk dat ik via mijn vrijwilligerswerk voor Het Gronings Landschap in aanraking kom met de geschiedenis van een kunstenaar uit deze buurt. De tentoonstelling werd goed bezocht. Op de middag dat ik dienst had kwamen er bijna 100 bezoekers, dus het was wel aanpoten.