Wat zie je zuster ...

Vandaag heb ik van een groepje bewoners op een van m'n locaties afscheid genomen.

Ik ga na deze maand van drie baantjes naar twee. Een moeilijke, maar juiste beslissing.

Als het voor mij al zo zwaar is om afscheid te nemen, hoe moet het voor deze mensen zijn? Voor hen zijn veranderingen zo moeilijk. Ik heb ze allemaal even lekker vastgehouden en met een hoop vrolijkheid tranen kunnen voorkomen.

Tijdens het opruimen thuis vond ik nog een kaart van een dochter van een van mijn vroegere bewoners. Die tekst vind je op het internet in verschillende versies, maar de strekking blijft hetzelfde. Het raakt me steeds weer:

“Wat zie je zuster? Wat zie je?

Een oude kribbige vrouw, niet meer bij de tijd.

Een beetje onzeker, met starende ogen.

Een oude vrouw, die met haar eten knoeit en die geen antwoord geeft, als je met een harde stem tegen haar zegt “Ik wou dat je het nou maar eens probeerde.” Een oude vrouw die schijnbaar niets merkt van de dingen die jij doet.

Die steeds weer iets kwijt is, een kous of een schoen. Die zonder tegenstribbelen laat doen wat jij wilt. Die met wassen en eten de lange dagen laat vullen. Is dat wat je denkt? Is dat wat je ziet?

Doe dan je ogen eens open, zuster. Je kijkt niet eens naar me. Ik zal je zeggen wie ik ben, als ik hier zo zit. Als ik plas op jouw bevel en eet, wanneer jij het wilt.

Ik ben een jong meisje van tien, met een vader en een moeder, met broers en zusters die van elkaar houden .

Een bruid van twintig ben ik en mijn hart springt op als ik denk aan de belofte die ik deed.

Vijfentwintig ben ik, en ik heb zelf kinderen die me nodig hebben om een veilig, gelukkig huis te bouwen.

Een vrouw van dertig ben ik en de kleintjes worden snel groot, verbonden door banden die zullen blijven.

Veertig ben ik. Mijn zoontjes zijn volwassen geworden en uitgevlogen. Maar mijn man is bij me om te zorgen dat ik niet treur.

Vijftig ben ik - en weer spelen er kinderen op mijn schoot.

Dan komen de donkere dagen. Mijn man is dood. Ik kijk naar de toekomst en ik huiver van angst. Want mijn kinderen hebben nu zelf een gezin. Ik denk aan de jaren van liefde die ik kende.

Nu ben ik een oude vrouw.

De tijd is wreed. Het is een grap van de tijd, ouderen er als dwazen te laten uitzien.

Mijn lichaam is vervallen, gratie en kracht zijn verdwenen.

En er zit nu een steen op de plaats waar ik ooit een hart had.

Maar... binnen in dat oude karkas woont toch nog dat jonge meisje.

Soms klopt mijn oude hart wat sneller.

Ik herinner me de vreugde en de pijn.

Ik heb weer lief. Ik leef mijn leven opnieuw.

Ik denk aan de jaren die voorbij zijn, te snel vervlogen, en ik accepteer de harde waarheid dat niets kan duren.

Doe je ogen open, zuster, en kijk.

Niet naar die kribbige oude vrouw.

Kijk eens goed, zuster.

Kijk eens naar... mij.”

Kerstspul

Van de week vond er een kerstmarkt plaats op een van m’n werklocaties.

Een kleinschalig, gezellig marktje voor bewoners en familie van het zorgcentrum en het dorp.

In ons kraampje hebben we natuurlijk “Welzijn” gepromoot, wat we zoal doen en daarnaast verkocht ik m’n potjes pompoem-appeljam, die grif van de hand gingen. Had ik er maar meer gemaakt! De opbrengst gaat in het spaarpotje voor een nieuw oud servies voor de Kookclub.

Gelukkig bleef het die middag droog, maar wat was het koud.

Ik heb op deze markt deze krans gekocht:

Het duurde even voordat ik door had waar hij van gemaakt was: fietsbinnenband! Als dat geen bijzonder hergebruik is.

Van mijn buurvrouw kreeg ik een vaasje met bereklauw wat er mooi bij kleurde.

Met de no impact week nog steeds in gedachten wil ik geen nieuwe kerstspullen of ander prullaria aanschaffen. Ook geen boom. We houden het simpel. Ik heb een vaas met kersttakken en amaryllis, daar wat lichtjes in en klaar. Voor de eettafel nog een stukje gemaakt. De foto’s komen nog.

In totaal heb ik maar 25 euro uitgegeven. Dus ik ben wel tevreden over mezelf.

Gedicht

Opeens was het daar, interesse in, of beter gezegd nieuwsgierighied naar gedichten. Nooit eerder in deze mate gehad.

Er kwamen soms wel gedichten voorbij die me aanspraken maar dan vergat ik ze weer. In het verleden ergerde het me om een gedicht te lezen, omdat ik er niks van begreep. Ik wilde gewoon niet geconfronteerd worden met een tekst die ik niet snapte en dus lag het aan het gedicht en niet aan mij, vond ik. Gelukkig word je niet alleen ouder, maar ook wat wijzer.

Voor mijn werk met dementerende ouderen zocht ik vaak wel passende gedichten op internet. Ik heb een mapje samengesteld met allerlei gedichten, versjes en korte verhaaltjes, zodat ik ik altijd wat bij de hand had als zich een moment voordeed om er iets uit voor te lezen. De mensen luisterden stil en aandachtig en vonden het mooi. Even de alledaagse werkelijkheid verlaten om te reizen in de wereld van het woord (citaat uit: ‘Luisteren in je leunstoel’).

De manier van voorlezen is wel belangrijk: Creatief gebruik van stemgeluid, gezichtsuitdrukking, oogcontact en lichaamstaal.

Dus ik bekeek gedichten vooral op geschiktheid voor mijn doelgroep.

Ook probeerde ik wat moeilijkere gedichten, het maakte niet uit of de mensen het begrepen, de woorden of de cadans was vaak al genoeg (zoals bijvoorbeeld Denkend aan Holland van Hendrik Marsman).

Ooit verbaasde een mevrouw me: Van een gedicht wist ze precies de woorden nog. Bij m’n eerste zin ging zij direct het hele gedicht voordragen. Soms was ze even een woordje kwijt, maar als ik dat dan zei, kon ze weer verder. Aan het eind van het gedicht kregen we steevast samen een brok in de keel. Zij waarschijnlijk door de herinnering en ik weer door haar reactie.

Dat gedicht was Winterstilte van Jacqueline E. van der Waals (1868-1922):

Winterstilte

De grond is wit, de nevel wit,

De wolken, waar nog sneeuw in zit,

Zijn wit, dat zacht vergrijzelt.

Het fijngetakt geboomte zit

Met witten rijp beijzeld.

De boom houdt zich behoedzaam stil,

Dat niet het minste takgetril

't Kristallen kunstwerk breke,

De klank zelfs van mijn schreden wil

Zich in de sneeuw versteken.

De grond is wit, de nevel wit,

Wat zwijgend tooverland is dit?

Wat hemel loop ik onder?

Ik vouw de handen en aanbid

Dit grootsche, stille wonder.

Kookclub 3

De derde kookgroep. Evaluatie, wat zijn de mensen enthousiast.

Een mevrouw wilde niet komen vanavond. Ik ga naar haar kamer en kijk wat er aan de hand is. Mevrouw zegt ziek te zijn, is een beetje in de war en verdrietig. Ik zeg dat ze toch moet eten en dus net zo goed mee kan gaan, ik beloof als het niet gaat, ik haar dan gelijk terug zal brengen (deze dame is 92 jaar). Ze wordt uitbundig begroet door de andere dames, ze komt helemaal bij en is verder vrolijk aanwezig, eet goed en geniet ervan. Na drie keer is het al een echt clubje geworden.

Men geniet ook van de schil- en snijwerkjes, nu moet ik nog voorzichtig aan mijn vrijwilliger uitleggen dat het niet de bedoeling is dat al het werk uit handen wordt genomen. Een deelneemster vroeg om een doekje voor de tafel, en de vrijwilliger riep, nee hoor dat doe ik wel! Dit behoeft diplomatie.

De mensen voelen zich bevoorrecht en vragen of het niet eerlijk is als anderen ook eens mogen? Ik vertel als er meer vraag is, we nog een Kookclub gaan oprichten.

We hadden een goedkoop maaltje vandaag, bloemkool en broccoli, aardappels en hamburgers (in de bonus) met uienjus. Als toetje stracciatellavla.

Een mevrouw wist te vertellen: het smaakt zo heerlijk want het komt niet uit de magnetron!

Aan het eind van de Kookclub komt Man mij altijd ophalen, en de dames genieten van ‘die leuke man’, weten zelfs zijn naam nog .... maar zeggen wel dat het hier eigenlijk niet voor mannen is!

Enne ... de gevraagde snijbonenmolen is inmiddel toegezegd, geweldig!

Kookclub 2

Het gewone Hollandse eten wordt met enthousiasme ontvangen. De vrijwilligers hebben op de rommelmarkt drie kleinere pannen voor de club gevonden, zo lief, we hadden alleen twee hele grote. Vrijwilliger M. heeft haar eigen schalen meegenomen, mooie oude met rozen.

Deze tweede kookclub aten we bospeen met gekookte aardappels en gepocheerde pangasius, waar de dames natuurlijk nog nooit van hadden gehoord.

Omdat ik nog geen goede koekepan tot mijn beschiking heb, werd het gepocheerde vis. Deze (helaas foute) vis was niet duur (in de bonus). Ik heb maar een klein budget en ook al is schraalhans keukenmeester in de zorg, niet bij onze kookclub hoor, we hebben dan wel voldoende voor een fijne maaltijd. Ook nog verse appelmoes erbij en het toetje was aardbeien met slagroom!

Ik ben nog op zoek naar een goede ouderwetse snijbonenmolen, maar heb er geen geld voor. Misschien vind ik iemand die er een wil schenken aan de Kookclub?

Kookclub

De kookclub van afgelopen maandag was een succes. Met vijf bewoners aardappels en appels geschild, boontjes schoongemaakt. De dames kwamen wat voorzichtig binnen, maar na nog geen kwartier waren ze vrolijk aan het werk en kletsen samen wat af. Een mevrouw had zelfs haar schortje meegenomen. Mop is dat de vrijwillliger die mij helpt zelf ook al 80 jaar is!

Ze konden er niet over uit dat er damasten tafelkleden op tafel lagen, maar ik verzekerde ze herhaaldelijk dat die van de markt kwamen voor twee euro per stuk. Ze waren extra voorzichtig om niet te knoeien.

Het was een simpele maaltijd, maar wat hebben ze genoten, vooral toen de gehaktballetjes gebraden werden, o, o, wat rook het lekker, en wat werd ik geprezen!

Als toetje hadden we Saromapudding met banaan en slagroom, en een chocolaatje er in. Stelt niks voor, het is bijna ontroerend om te zien hoe blij ze er mee waren.

Man komt mij ophalen en om 20.00 uur fietsen we samen naar huis, ik ben doodop, maar erg voldaan.

Normaal ben ik vrij op dinsdag, maar vandaag niet, werkgever 3 had gebeld of ik kon komen, alvast een paar keer meelopen voor als het straks vakantietijd is.

Dit is ook heel leuk, een activiteiten begeleidings centrum voor mensen met een niet-aangeboren lichamelijk letsel, voor mij een totaal nieuwe doelgroep. De activiteiten bestaan hier bijvoorbeeld uit houtbewerking, creatieve of hobby activiteiten en tuinactiviteiten. Dit centrum zit op een mooie plek, is erg cliëntgericht en ik heb daar leuke collega’s.

Ik werd vanmorgen ontvangen met een boeket bloemen, dat was zo leuk!

Maar ik ben ook erg blij dat ik morgen vrij genomen heb.

(vooruitlopend op 'Bloemetje op Woensdag')

Een werkzame maandag

Ik fiets deze morgen eerst naar het ene zorgcentrum waar ik werk. Het is een leuke route en ik geniet van de bermen die nu op z’n mooist zijn. Jammer dat het regenachtig is.

Gelukkig heb ik een goeie regenjas, want het lijkt miezerregen, maar wat word je daar nat van! 

Mijn fietstassen en mandje voorop zitten vol met boodschappen. Snijplanken, schilmesjes, kruidenpotjes, aardappels, groente, vlees. Juspoeder en Saromapudding.

Ik breng de boodschappen eerst naar hier, dan weer naar het andere centrum in het volgende dorp om de middag te werken (ik pak dan even de trein, dan ben ik er in 5 minuten, daar kan ik niet tegen op fietsen) en aan het eind van de middag weer terug hierheen... pfff voel me een beetje een (nat) heenenweer bootje annex pakezel!

Vandaag start ik daar een nieuwe activiteit: de Kookclub. Ik voel een lichte opwinding. Niet zo zeer om de activiteit zelf, ik heb in het verleden al vaker kookgroepen begeleid, maar in dit huis is het nieuw en het is best spannend hoe de bewoners het gaan ervaren. De mensen hier zijn niet zo in voor veranderingen en het duurt even voordat ze om zijn.

Maar mijn ervaring is dat mensen het uiteindelijk geweldig leuk vinden, samen de maaltijd te bereiden en op te eten. Zintuigen komen weer aan bod, en het is goed voor je eigenwaarde dat je iets nog kan, zelfs zoiets als aardappels schillen en boontjes schoonmaken. Mensen die in zorgcentra en verpleeghuizen wonen wordt zo’n beetje alles afgenomen. Als je niks meer hoeft te doen, kan je het op een gegeven ogenblik ook niet meer.

M’n kookgroepen waren altijd een succes, gewone Hollandse pot, geen fratsen, alles vers en vanzelf ontstond een saamhorigheid. De werkjes en de geuren riepen herinneringen op aan gelukkige perioden in het verleden. Zoals toen ik een paar jaar geleden een kookgroepje had met dementerende ouderen, waar een vrouw die zelden nog sprak, opeens riep, terwijl de appelmoes met kaneel stond te pruttelen: ‘Ik ruik appeltaart!’ Dat zijn cadeautjes!

Mensen eten met meer smaak dan het gebruikelijke ‘gaarkeukenvoedsel’, dat uiteraard altijd opgewarmd is.

Hierbij wat foto’s uit m’n kookgroepverleden:

Wordt vervolgd.

De ochtend daarna …

Wat is dat voor een irritant geluid? Het is de wekker, hè ik lig toch net? Het is kwart over 7, een heel kort nachtje, even heen en weer onder de douche, snel ontbijt onderweg naar station, in de trein twee uur de tijd om soezend na te genieten van gisteren. Thuis even snel naar huis, werkspullen pakken, geen tijd om te verkleden, badge op en als de wiedeweerga trein pakken naar het werk, waar de mensen - die mij ‘zuster’ noemen al op mij zitten te wachten. Overschakelen van Harry Niehof naar Eddy Christiani en de werkweek is weer begonnen.

Weer op stap met Mw. X

Vorige week donderdag had ik mijn twijfels, maar gelukkig, het gaat weer goed met Mw. X. Tijdens het zoeken op internet naar een leuk adres voor ons wekelijkse uitstapje kwam ik Op Hodenpijl in Schipluiden tegen. We gaan er heen met de regiotaxi.

Het is een unieke plek in Midden-Delfland. Er is een bijzonder mooi gerestaureerd kerkje en een uitnodigend biologisch restaurant, De Herdershof, waar met streekproducten wordt gewerkt. Hoewel het wat rumoerig is, er is een groep die een feestje viert, heeft Mw. X het erg naar haar zin.

We maken na de koffie een rondje door de sfeervolle ruimtes van het gebouw. In de van oorsprong rooms-katholieke kerk is een wenteltrap naar de toren, maar dat durf ik niet aan met haar.

Een citaat van de website: Kijk eens naar het plafond. De gewelfschildering in Italiaanse stijl is betoverend. Het is alsof je een blik in de hemel werpt. In het blauw dansen de engeltjes. Moeder Aarde staat symbool voor de balans tussen natuur en mens. De roos staat voor liefde, leven en spiritualiteit.

We gaan even in de kleine stilteruimte zitten met de bruine madonna die symbool staat voor Moeder Aarde. Dit is voor ons beiden een mooie ervaring, zo midden in de polder.

Met de lunch kiezen we voor een salade met seizoensgroenten. Geen zalm hier op de kaart, want het is een biologisch restaurant. We nemen er een eko-rose’tje bij.

Na onze akelige ervaring met postelein, vorige week, is deze salade met ook postelein een heerlijke verrassing van frisse rauwe, knapperige blaadjes en warme seizoensgroenten. Het smaakt geweldig.

Na het eten wandelen we even rond het gebouw. Aan de overkant is de Buitenplaats met de dieren en de moestuin, maar het is erg koud vandaag, dus dat bewaren we voor een volgende keer met beter weer. We gaan weer naar binnen en nemen nog een heerlijke mok koffie terwijl we op de taxi terug wachten.

Het is een fijne plek, met een bijzonder cultureel programma, ik zal er zeker nog eens terugkomen.

Gezelschapsdame

Ik werk al jaren in verschillende verpleeg-verzorgingshuizen als activiteitenbegeleider, vooral met dementerende ouderen.

Ook nu werk ik in een zorgcentrum bij de afdeling Welzijn, daarnaast nog als invalkracht in een ander zorgcentrum. Ik werk graag met oude mensen, want hoewel er veel verdriet is, kunnen de mensen ook zo ongelofelijk leuk zijn.

Daarnaast werk ik via een zorgmakelaar ook nog als ‘gezelschapsdame met specialiteit geheugenproblematiek’ een hele mond vol maar, wat ik regelmatig merk, een jaloersmakend baantje!

Daarover wil ik hier nu wat vertellen.

Een dag in de week ga ik naar een oude dame die in een zorgcentrum woont.

Ze heeft het niet zo naar haar zin daar en de familie wil graag dat ik haar mee uit neem. Ik zal haar hier Mw. X noemen.

Mw. X is een krasse, sportieve dame van 86 jaar, en dementerend.

Ik ga nu al een klein jaar wekelijks met haar op stap en we zijn erg gesteld op elkaar geraakt. Ik begin om 10.00 uur en afhankelijk van waar de reis naar toe gaat zijn we om ongeveer 15.00 uur terug.

Zij houdt niet zo van het eten daar in huis, Hollandse pot, dus gaan we altijd lekker lunchen. Zij is wel Nederlandse, maar heeft vroeger in Indië gewoond en vind dat de groente hier te lang gekookt wordt. Ze houdt ook niet zo van brood en aardappels. Gerookte zalm is favoriet, dus dat nemen we ook regelmatig, we hebben een beetje dezelfde smaak. Soms nemen we een wijntje erbij.

Ze weet inmiddels dat ik elke donderdag kom en staat al vroeg op me te wachten. Ze is zo blij me te zien en vrolijk om me heen dartelend is haar eerste vraag meestal: wat gaan we doen, waar gaan we naar toe? We reizen met bus of tram en soms met een regiotaxi.

Nu in de wintertijd gaan we naar een museum (we hebben er al vele gehad), soms een winkelcentrum, maar de maaltijd is het hoogtepunt van de dag.

Mw. X is een mooiweer mens en zodra de temperatuur weer stijgt zitten we het liefst op terrasjes, voor koffie en lunch, van Den Briel tot Scheveningen.

We hebben altijd veel lol met elkaar, en je hebt niet meer in de gaten dat ze dementerend is. Dat is me al vaak opgevallen, ook op m’n andere werk, als je mensen mee naar buiten neemt, bloeien ze helemaal op.

Van al onze uitstapjes maak ik een verslagje met foto’s erbij, voor haar en de familie. Ze is zo trots op haar map en laat het aan iedereen zien.

Inmiddels zitten er al bijna 50 verslagjes in, het is echt een boek vol vrolijke momenten geworden (Je begrijpt wel dat ik ons op de foto’s hier even ‘onthoofd’ heb).

Een keer naar Rotterdam, het was het erg koud, dus maar een korte wandeling en dan gauw de Bijenkorf in. Als we op de parfumerie-afdeling binnenkomen, spuiten we eerst wat Chanel 5 op, ons beider favoriet, en proesten om de zure gezichten van de verkoopsters daar. Dan gaan we hoedjes passen en ik neem foto’s van ons zelf voor de spiegel. Tijd voor koffie met een gebakje. Daarna op de meubelafdeling doen we net of we een bank gaan kopen. We proberen uit hoe ze zitten: nemen we een rode of een groene? Dat je daar zo vrolijk van kan worden! Ze heeft ook een ongelofelijk gevoel voor humor, bij die grote banken zegt ze: dat past bij mij niet, ik woon in een hok!

Bij de kleding trekt mw. X. vooral glitterjurken uit het rek en zegt: Is dit wat voor je? Tijd voor de lunch, groot bord met salade en zalm, daar gaan we allebei voor! Er is niet veel nodig om iemand een fantastische ochtend te geven!

Maar toch, ze is broos. Ze heeft twee weken geleden een kleine TIA gehad, is er wel weer bovenop gekomen, maar het kan een voorteken zijn ….

Toen ik afgelopen donderdag bij het huis aankwam en naar boven keek zag ik dat haar vitrage dicht was, dat was vreemd en ongerust ging ik naar boven.Toen ik op de afdeling de gang inliep kwam ze me niet tegemoet.

In haar kamer zat ze in haar draaifauteuit naar het raam, met haar rug naar me toe. Ze reageerde niet op mijn stem, ik draaide haar naar me toe, ze was apathisch, sprak wartaal en zag dingen die er niet waren. Ik ging een zuster halen. Bloeddruk meten, urine nakijken, de arts zou over een half uur komen (dat werd anderhalf uur). Ik bleef bij haar en hield haar handen vast. Heel langzaam zag ik haar ogen weer wat helderder worden. Na zo’n twee uur werd ze weer een beetje de oude. De arts kwam, luisterde naar hart en longen en gaf aan dat er met een medicijn gestopt zal worden. Ik heb er geen verstand van maar ik begreep dat dit soms door dit medicijn veroorzaakt kan worden.

Ik nam haar mee naar buiten, het was wel koud, maar goed aangekleed toch even een frisse neus halen. Het deed ons allebei goed. We gingen maar in het restaurant van het zorgcentrum eten. Het hoogtepunt van de dag: het donderdagmenu, erger hadden we het niet kunnen treffen. Het voorgerecht: zoute koninginnesoep die vooral naar meel smaakte. Er werd gevraagd of men het hoofdgerecht voor ons zou halen, ik zei we gaan zelf wel even kijken, dat vond men fijn, want het was veel werk al die bordjes vol scheppen en serveren. Ik werk zelf in zorgcentra, ik weet hoe het gaat.

Het hoofdgerecht: keuze uit rundvlees of kip, gekookte aardappels of puree en de groente keus uit hete bliksem of postelein.

De hete bliksem was wel lekker, maar dat is toch geen groente? Mogen we daar wat postelein bij? Degeen die opschepte zei: dat zijn dan twee groentes bij elkaar. Ik zei maar hete bliksem bestaat toch voornamelijk uit aardappel, daar hoeft toch niet nog eens aardappels of puree bij. Ik keek hem vragend aan, je zag hem denken: lastig die mensen, maar hij ging overstag. Is er ook rauwkost? Nee, dat is op woensdag. O.

Graag het rundvlees erbij, sorry … dat is op, nou dan dus de kip. Het zat in dezelfde jus, dus proefde je waarschijnlijk toch geen verschil.

Tja … postelein, ik keek naar de groene smurrie, proefde en zat met een klap terug in mijn jeugd. Mijn moeder kookte het toen ook al tot snot, en in de instellingskeuken nu dus ook nog. Ouderen willen dat zo, dat zijn ze gewend, ja, ja.

Behalve dat het totaal dood gekookt was, leek de smaak nog het meeste op modder en zo rook het ook.

Ik keek naar Mw. X en zag dat ze het met berusting langzaam opat. Ach lieve schat, ik hoop echt dat ik volgende week weer lekker zalm met je kan gaan eten!